Jeśli nie użyjesz geolokalizacji to biuro ustawione będzie na: Warszawa

  • Prawo Karne Sprawy Karne

Błąd medyczny i lekarski

Błąd Medyczny/Błąd Lekarski a Prawo Karne

Sprawy karne przeciwko lekarzom, czy szerzej: personelowi medycznemu charakteryzują się swoją specyfiką i są to niewątpliwie sprawy skomplikowane. Ich nieodłącznym elementem są, w każdym przypadku, opinie szeregu biegłych specjalistów, którzy według swojego stanu wiedzy, zaawansowania nauk medycznych i sztuki lekarskiej prezentują stanowiska i wnioski nierzadko ze sobą sprzeczne.

Uwaga:

Opinia biegłych poza oczywistym spełnianiem wymogów formalnych, musi odpowiadać na pytania o to, czy powstałe skutki w zdrowiu pacjenta są wynikiem działań lekarzy, o możliwość podjęcia alternatywnych zachowań przez lekarza oraz o hipotetyczne prognozowanie stanu zdrowia pacjenta w różnych okoliczności danej sprawy.

Wynika to z tego, że przypisanie sprawstwa przestępstwa lekarzowi czy członkom personelu medycznego wymaga udowodnienia szeregu okoliczności, tj. takich które stanowią podstawę ustalenia bezprawności zachowania, a także przypisania skutku przestępczego oraz winy lekarzowi, czy innym osobom wchodzącym w skład personelu medycznego.

Błąd Medyczny

Błąd medyczny jest pojęciem szerszym od pojęcia błędu lekarskiego, bowiem ten ostatni odnosi się do pracy lekarza, a pierwszy również do pracy innych osób z personelu medycznego, np. pielęgniarek i położnych. Termin błędu medycznego nie funkcjonuje wprost w prawie karnym, jednakże można znaleźć do niego odniesienia w orzecznictwie sądów i literaturze karnistycznej. Można w nich odnaleźć wiele definicji błędu medycznego, wszystkie jednak sprowadzają się do ujęcia tego terminu zakresowo:

Błędem medycznym będzie zatem przede wszystkim zachowanie lekarza (działanie lub zaniechanie) w zakresie diagnozy i terapii, niezgodne z nauką medycyny w zakresie dla lekarza dostępnym.

Błędem medycznym mogą być również i inne zachowania, które powodują określone w Kodeksie Karnym skutki, jak narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia, czy ciężki uszczerbek na zdrowiu, jeśli tylko będą związane z obowiązkami, jakie nakłada na lekarza Ustawa o zawodzie lekarza i lekarza dentysty. W zakresie diagnozy może to być bowiem nie tylko postawienie błędnego rozpoznania choroby, ale również błędne działanie w przedmiocie wyboru badań prowadzonych celem prawidłowego zdiagnozowania pacjenta.

Odpowiedzi na pytanie, czy działanie lekarza mieściło się w zakresie obowiązków ustawowych i czy jego zachowanie może zostać zakwalifikowane do odpowiedzialności karnej należy zatem zawsze szukać w zakresie obowiązków lekarza określonych w Ustawie o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, a także w nauce medycyny, obowiązującej w okresie, gdy do czynu doszło, a nie aktualnej.

Rodzaje Czynów Zabronionych Prawem Karnym a Błąd Medyczny

Nie jest możliwe stypizowanie wszystkich czynów zabronionych, opisanych w Kodeksie Karnym, które potencjalnie mogą odnosić się do pracy lekarzy czy innych członków personelu medycznego. Można natomiast podjąć się próby przedstawienia tych typów przestępstw, które najczęściej są przedmiotem procesu karnego.

Częstym przestępstwem, a zarazem niezwykle trudnym w analizie okoliczności mu towarzyszących jest przestępstwo opisane w Art. 160 KK § 2 w zw. z § 3 Kodeksu Karnego (k.k.). Jest to czyn zabroniony, który polega na tym, że lekarz działając nieumyślnie (§ 3) naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

W przypadku tego przestępstwa sąd w procesie karnym bada, czy lekarzowi można obiektywnie przypisać skutek, jakim jest narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz czy można mu przypisać winę nieumyślną. Istotą tego przestępstwa jest zatem ustalenie, czy lekarz mając do dyspozycji wiedzę medyczną oraz sprzęt medyczny działał (lub zaniechał działania) w taki sposób (niezgodny z regułami ostrożności, wiedzą medyczną), że doprowadził do stanu narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo (jeśli tego niebezpieczeństwa wcześniej nie było) lub czy, jeśli to niebezpieczeństwo już istniało (np. z powodu licznych obrażeń doznanych w wypadku komunikacyjnym), doprowadził swoim zachowaniem do jego zwiększenia.

Powyższe przestępstwo odnosi się do sytuacji, kiedy to pacjent jest jedynie narażony na pewne pogorszenie stanu zdrowia i w takiej sytuacji skutkiem, za który odpowiada lekarz jest właśnie narażenie na to niebezpieczeństwo. Jeśli natomiast w danych okolicznościach sprawy pacjent ostatecznie ucierpi w taki sposób, że dojdzie do poważnego uszczerbku na jego zdrowiu albo do jego śmierci to wówczas lekarz będzie mógł odpowiadać za te właśnie dalej idące skutki, tj. za przestępstwo określone w Art. 155 KK (nieumyślne spowodowanie śmierci) i Art. 156 KK (spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, np. pozbawienie wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, czy innego rodzaju kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej, znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała).

„W sytuacji gdy w wyniku zachowania lekarza - gwaranta powstaje nie tylko niebezpieczeństwo, o którym mowa w Art. 160 KK, lecz ucieleśnia się ono w postaci zaistnienia określonych skutków, to w zależności od ich rodzaju oraz rodzaju zawinienia może być on pociągnięty do odpowiedzialności za całą gamę skutkowych przestępstw przeciwko życiu lub zdrowiu. Ich zastosowanie wyłącza równocześnie Art. 160 KK (skutek idący dalej konsumuje bowiem skutek bliżej idący).”

Innym przestępstwem, opisanym z kolei w art. 157 KK § 1 k.k., które może zostać zarzucone lekarzowi, oczywiście w zależności od okoliczności sprawy to spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, innego niż określone w Art. 156 KK § 1 k.k., a zatem będą to wszystkie inne choroby, czy też uszczerbki na zdrowiu, które nie będą w istocie tak poważne, jak opisane w Art. 156 KK (wyżej), które trwają powyżej 7 dni.

Prawa Pokrzywdzonego Przestępstwem w Sprawach dotyczących Błędu Medycznego

Pokrzywdzony w sprawach, w których doszło do działania bądź zaniechania np. lekarza, skutkiem czego nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia pacjenta ma prawo złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, a w konsekwencji występować w śledztwie czy też dochodzeniu jako strona tego postępowania. Może wówczas składać wnioski dowodowe i uczestniczyć w czynnościach prowadzonych przez policję, czy prokuraturę. Na etapie postępowanie sądowego pokrzywdzony ma również prawo do wstępowania w sprawie jako strona, ale wówczas musi złożyć oświadczenie o zamiarze działania w charakterze oskarżyciela posiłkowego (działa wówczas obok prokuratora).

Co istotne, tak jak w procesie cywilnym, również w procesie karnym, pokrzywdzony ma prawo dochodzenia odszkodowania oraz zadośćuczynienia od lekarza. Wówczas, jeśli sąd ma zasądzić w wyroku na jego rzecz odszkodowanie bądź zadośćuczynienie pokrzywdzony ma do wyboru dwie drogi. Pierwsza z nich to złożenie w odpowiednim czasie stosownego wniosku o orzeczenie środka karnego. Z dniem 1 lipca 2015 r uchylono możliwość wytoczenie przed sądem karnym powództwa cywilnego o zasądzenie odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Aby skutecznie dochodziś naprawienia szkody i zadosćuczynienia za doznana krzywdę konieczne jest przedstawienie dowodów na poparcie żądania, np. co do kosztów dodatkowego leczenia etc.

Gdy jednakże oskarżony (lekarz) zostanie uznany winnym popełnienia przestępstwa wówczas takie orzeczenie sądu karnego wiąże sąd cywilny, co ma istotne znaczenie dla ew. wytoczenia powództwa przed sądem cywilnym.

Zgodnie z Art. 52 KPK § 1 Kodeksu postępowania karnego, w razie śmierci pokrzywdzonego prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać osoby najbliższe lub osoby pozostające na jego utrzymaniu.

Prawa Lekarza w Sprawach Karnych dotyczących Błędu Medycznego

Istotne jest, aby lekarz, któremu mogą zostać postawione zarzuty miał tego świadomość już w czasie kiedy organy ścigania będą wnosić o jego przesłuchanie jedynie w charakterze świadka. Dzieje się tak zwykle z uwagi na to, że zanim policja czy prokuratura uzyskają opinię biegłego, z której będą wynikać nieprawidłowości w działaniu lekarza początkowo materiał dowodowy zwykle jest niewystarczający do przedstawienia lekarzowi zarzutów. Istotne jest zatem, aby już w tym pierwszym etapie, przesłuchiwania w charakterze świadka lekarz miał świadomość ew. dalszych zdarzeń i toku postępowania, a jednocześnie swoich praw w trakcie przesłuchania, przykładowo sytuacji kiedy może odmówić udzielenia odpowiedzi na pytania, które mogłaby narazic go na poniesienie odpowiedzialności karnej.

W trakcie kolejnych etapów postępowania, tj. już po przedstawieniu zarzutów oraz wniesieniu aktu oskarżenia, tak jak to zostało przedstawione wyżej istotną rolę odgrywać będzie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych, w tym przesłuchiwanie biegłych, a także dokumentacja medyczna diagnozowania czy leczenia pacjenta. W procesie karnym, zmieionym nowelizacja która wchodzi w życie od lipca 2015 jeszcze większą rolę, niż dotychczas odgrywać będą opinie prywatne lekarzy specjalistów.

Przypisanie lekarzowi przestępstwa uwarunkowane jest, tak jak wyżej była mowa szeregiem różnych okoliczności. Przykładowo w przypadku przestępstwa z Art. 160 KK § 1 k.k. Sąd Najwyższy przyjmuje, że określony w tym przepisie skutek (narażenie na niebezpieczeństwo) nie będzie miał miejsca, gdy mimo nieodpowiedniego działania lekarza w ogóle nie dojdzie do zmiany stanu leczonego przez niego pacjenta, a jednocześnie będzie można stwierdzić, że w danej sytuacji faktycznej nie można było podjąć żądnych innych działań leczniczych, które ów skutek byłby w stanie odwrócić.

W przypadku zaniechania ciążących na lekarzu, jako gwarancie nienastąpienia skutku, obowiązków, istotne jest również, czy podjęcie wymaganych przez niego działań, których ostatecznie zaniechał, pozwoliłoby osiągnąć cel w postaci zmniejszenia konkretnego niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia pacjenta5.

Obrona lekarza uzależniona będzie zatem zawsze od konkretnych okoliczności sprawy, a reprezentacja lekarza inspirowana powinna być najnowszym orzecznictwem Sądu Najwyższego, które wobec braku wprost regulacji w prawie karnym odnośnie błędu medycznego, odgrywa w procesie karnym ogromną rolę.


ZamknijStrona używa cookies (ciasteczek). W przeglądarkach internetowych można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Zablokowanie możliwości zapisywania plików cookies może spowodować utrudnienia lub brak działania niektórych funkcji serwisu. Niedokonanie zmian ustawień przeglądarki internetowej na ustawienia blokujące zapisywanie plików cookies jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich zapisywanie.