Jeśli nie użyjesz geolokalizacji to biuro ustawione będzie na: Warszawa

Nowelizacja kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego 2016

NOWELIZACJA KODEKSU POSTĘPOWANIA KARNEGO oraz KODEKSU KARNEGO 2016 r. 

29 marca 2016 r. Prezydent RP podpisał ustawę – Ustawa z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (poz.437) - która po raz kolejny modyfikuje system prawa karnego procesowego. Podstawowym celem wprowadzonych zmian jest przewrócenie stanu prawnego sprzed 30 czerwca 2015 r. w zakresie postępowania przygotowawczego i postępowania sądowego w pierwszej instancji.

Tekst ustawy z 11 marca 2016 r.

Pobierz plik

Poprzednia nowelizacja przepisów postępowania karnego z 2015 r. wprowadzała proces kontradyktoryjny, w którym rola sądu uległa znacznemu zmarginalizowaniu. Sąd ograniczał się jedynie do oceny dowodów przedstawionych przez strony. Tylko w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, sąd mógł dopuścić i przeprowadzić dowód z urzędu. To na prokuratorze prowadzącym śledztwo ciążył obowiązek udowodnienia winy oskarżonego. 

Obecny projekt ustawy cofa wprowadzone zmiany i przywraca model postępowania karnego obowiązujący do 30 czerwca 2015 r. Oznacza to, że zasada prawdy materialnej, zgodnie z którą podstawą wszelkich rozstrzygnięć powinny być prawdziwe ustalenia faktyczne, na nowo będzie odgrywała podstawową rolę w procesie. 

Ustawodawca nie rezygnuje z zasady kontradyktoryjności, jednak ogranicza jej zastosowanie. Nadal będzie ona obecna w procedurze karnej, jednak już nie w tak dominującym stopniu, jak to miało miejsce dotychczas.

Zgodnie z przyjętą nowelizacją, obowiązywać ma mieszano kontradyktoryjno-inkwizycyjny model postępowania jurysdykcyjnego oraz funkcjonalnie z nim połączony rozpoznawczy charakter postępowania przygotowawczego, przewidujący utrwalanie dowodów. 

I tak w związku z modyfikacją naczelnej zasady procesowej, jaką jest dążenie do prawdy materialnej, w celu ponownego skorelowania ze sobą przyjętych rozwiązań prawnych, powraca się do obowiązującej przed 1 lipca 2015 r. dyrektywy, wedle której należy dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a dopiero w razie niemożności usunięcia istniejących wątpliwości – rozstrzygnąć je na korzyść oskarżonego. 

Kluczową kwestią jest przywrócenie poprzednio obowiązującego brzmienia przepisu art. 167 k.p.k., który nakazywał sądowi podejmowanie inicjatywy dowodowej z urzędu zawsze wtedy, gdy było to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. 

Ponadto w związku z restytucją kontradyktoryjno-inkwizycyjnego modelu postępowania jurysdykcyjnego, nastąpił powrót do rozwiązań procesowych obowiązujących przed 1 lipca 2015 r. tj. formalnej kontroli aktu oskarżenia (art.337 k.p.k.), zwrotu sprawy prokuratorowi celem uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia (art. 345 k.p.k.) czy też zobowiązania prokuratora do przedstawienia dowodów (art. 397 k.p.k.). 

Według proponowanej aktualizacji przepisów, ustanowienie obrońcy i pełnomocnika z urzędu dla osoby niezamożnej, w wyniku zgłoszenia przez nią takiego żądania (art. 80a i 87a k.p.k.), będzie odbywało się po weryfikacji stanu majątkowego i rodzinnego oskarżonego. 

W zakresie postępowania przygotowawczego, powraca się do obowiązujących wcześniej zasad związanych z zakresem wykonywania i sposobem dokumentowania przez poszczególne organy czynności śledztwa (art. 311 k.p.k.), unormowań dotyczących zaznajomienia podejrzanego i jego obrońcy z materiałami postępowania przygotowawczego (art. 321 k.p.k.), przesłanek prowadzenia dochodzenia przez prokuratora (art. 325a § 1 k.p.k.), wydawania i zatwierdzania postanowień w dochodzeniu (art. 325e k.p.k.), czasu trwania dochodzenia (art. 325i § 1 k.p.k.), konstrukcji aktu oskarżenia oraz jego wymogów formalnych (art. 333, 334 k.p.k.).

Do pozostałych zmian należą m.in. 

- możliwość pozostawienia bez rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego opartego na tych samych podstawach faktycznych co wniosek wcześniej rozpoznany (art. 41a k.p.k.).

- rozszerzenie zakresu ustaleń danych osobopoznawczych zbieranych w toku postępowania karnego o dane umożliwiające kontaktowanie się z oskarżonym (art. 213 § 1 k.p.k.)

- rezygnacja z obligatoryjnego uzyskiwania w toku postępowania informacji z systemu teleinformatycznego ministra właściwego do spraw finansów publicznych, dotyczącej stosunków majątkowych i źródeł dochodu oskarżonego, w tym prowadzonych i zakończonych postępowań podatkowych, na podstawie aktualnych danych znajdujących się w tym systemie (art. 213 § 1a k.p.k.).

- odstąpienie od konieczności anonimizacji danych dotyczących miejsca zamieszkania i miejsca pracy pokrzywdzonych i świadków uczestniczących w czynności, jeżeli dane te są oskarżonemu znane, zostały przekazane do publicznej wiadomości właściwego rejestru lub ewidencji (w związku z prowadzoną przez pokrzywdzonych lub świadków działalnością gospodarczą) lub z powodu oczywistego braku potrzeby ochrony danych dotyczących miejsca zamieszkania lub miejsca pracy pokrzywdzonego lub świadka z uwagi na charakter sprawy (art. 148a § 4 k.p.k.)

- możliwość anonimizacji okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka lub osób jemu najbliższych, w tym ich danych osobowych, jeżeli okoliczności te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o zastosowanie albo przedłużenie tymczasowego aresztowania (projektowany art. 250 § 2b k.p.k.)

- wyeliminowanie zakazu wynikającego z art. 168a k.p.k. dotyczącego możliwości wykorzystania przez organy ścigania dowodu uzyskanego za pomocą czynu zabronionego 

- uznanie zagrożenia surowością kary jako samodzielnej i wystarczającej podstawy do stosowania tymczasowego aresztowania (art. 258 § 2 k.p.k) 

- możliwość zaskarżania przez oskarżonego postanowienia w przedmiocie wniosku o uchylenie lub zmianę środka zapobiegawczego (a nie tylko tymczasowego aresztowania - art. 254 § 2 k.p.k.)

- przyjęcie, że zabezpieczenie majątkowe z chwilą jego wydania stanowi tytuł wykonawczy (art 293 § 5 k.p.k.)

Należy zwrócić uwagę, że nie wszystkie modyfikacje wprowadzone nowelizacją w 2015 r. uległy przywróceniu. Część rozwiązań przyjętych na skutek ostatniej reformy prawa karnego zostało zachowanych. Należą do nich chociażby artykuł 374 k.p.k., zgodnie z którym oskarżony jest obowiązany brać udział w rozprawie tylko wtedy, gdy przewodniczący lub sąd uznają jego obecność za obowiązkową. W dalszym ciągu obowiązują także przyjęte uprzednio reguły zawiadamiania o terminach rozpraw i posiedzeń. 

Ponadto obok zamian o charakterze modelowym, ustawodawca proponuje klika korekt w treści przepisów Kodeksu Karnego. Należą do nich przykładowo wyeliminowanie możliwości zawieszania krótkoterminowych kar pozbawienia wolności orzeczonych w ramach tzw. kary mieszanej (art. 37b k.k.) czy też rezygnacja z możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary wynikającego jedynie z faktu zastosowania trybów konsensualnych (art. 60a k.k.). Ważnym rozwiązaniem jest przyjęcie nowego przepisu dotyczącego penalizacji za świadome składanie zeznań i wprowadzania w błąd organu procesowego (art. 233 k.k.)

Ustawa nowelizująca przepisy Kodeksu postępowania karnego oraz Kodeksu Karnego wchodzi w życie z dniem 15 kwietnia 2016 r. 

Artykuły tematyczne

Umorzenie konsensualne - art. 59a kk

Czy zgodnie z prawem można uniknąć odpowiedzialności karnej? Pod pewnymi warunkami tak, wystarczy naprawić szkodę i przekonać pokrzywdzonego do złożenia wniosku.w trybie art. 59a kodeksu karnego.

Czytaj dalej »

ZamknijStrona używa cookies (ciasteczek). W przeglądarkach internetowych można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Zablokowanie możliwości zapisywania plików cookies może spowodować utrudnienia lub brak działania niektórych funkcji serwisu. Niedokonanie zmian ustawień przeglądarki internetowej na ustawienia blokujące zapisywanie plików cookies jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich zapisywanie.