Jeśli nie użyjesz geolokalizacji to biuro ustawione będzie na: Warszawa

  • Kancelaria Adwokacka ŻAKIEWICZ ADWOKACI

Odpowiedzialność za wypadek przy pracy

Zgodnie z oficjalnymi danymi Państwowej Inspekcji Pracy w 2012 r. miało miejsce 1826 wypadków przy pracy, wskutek których poszkodowanych zostało 2130 osób, w tym 332 poniosło śmierć, a 724 doznało ciężkich obrażeń ciała. Najwięcej w budownictwie i górnictwie. Dominujące wydarzenia niebezpieczne powodujące wypadki to: utrata kontroli nad maszynami i środkami transportu (23,3%), poślizgnięcia, potknięcia i upadki (21,0%) oraz uderzenie czynnikiem materialnym spadającym z góry (19,2%).


Odpowiedzialność karna

Wzorując się na najczęściej spotykanych wypadkach, zgodnie z oficjalnymi danymi PIP, przedstwione zostaną cztery przykładowe sytuacje, w których na stanowisku pracy dochodzi do utraty życia lub zdrowia.

Przykład 1. Na budowie, na skutek spadnięcia elementu betonowego śmierć ponoszą robotnicy.

 

Przykład 2. Kierowca autobusu ginie w wypadku, którego bezpośrednią i jedyną przyczyną było eksploatowanie pojazdu w złym stanie technicznym.

 

Przykład 3. Pracownik wpada do kanału w warsztacie samochodowym skutkiem czego doznaje uszczerbku na zdrowiu, o ktorym mowa w art 156 kk.

 

Przykład 4. Niesprawna maszyna urywa rękę obsługującemu ją pracownikowi.

Odpowiedzialność za wypadek przy pracy może przybrać trzy postaci: mowa tutaj o odpowiedzialności karnej, cywilnej oraz odpowiedzialności wynikającej z kodeksu pracy. Ponieważ najbardziej dotkliwa będzie odpowiedzialność karna, nią też zajmiemy się na początek.

Podstawową kwestią, którą także zajmuje się sąd przy rozstrzyganiu tego typu spraw, jest kwestia tego czy przyczyną wydarzenia było zaniedbanie przepisów BHP. Jeśli tak - odpowiedzialność karna będzie przypisywana osobie, na której spoczywał obowiązek zapewnienia przestrzegania przepisów BHP.

Będą to:

  1. pracodawca;
  2. osoba kierująca pracownikami (np. inżynier budowy); 
  3. kierownik robót oraz mistrz budowlany, którzy sprawują bezpośredni nadzór nad bhp na stanowiskach pracy, stosownie do zakresu obowiązków (§ 5 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 2003 r.).

Podstawą prawną odpowiedzialności karnej jest tutaj art. 220 kodeksu karnego [art. 220 kk: "§ 1. Kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku."]. Jeśli natomiast doszło do wypadku śmiertelnego, do art. 220 dochodzi jeszcze odpowiedzialność z art. 155 kodeksu karnego [art. 155 kk - „Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat”.].

Bardzo istotne jest to, czy między naruszeniem norm BHP a śmiercią pracownika istnieje związek przyczynowy. Jeśli go nie ma - nie można postawić zarzutu nieumyślnego spowodowania śmierci.

Odnosząc literę prawa do podanych na początku przykładów.

Przykład 1.
Jeśli w pierwszym przykładzie śmierć pracowników na budowie nastąpiła na skutek oderwania się betonowego elementu, to kwestią podstawową dla przypisania odpowiedzialności będzie pytanie – czy ten element oderwał się na skutek zaniedbania przepisów BHP.

Przykład 2.
Podbobnie rzecz będzie się miała w przypaku kierowcy autobusu, który zginął na skutek eksploatowania pojazdu w złym stanie technicznym.

Przykład 4.
Trochę inaczej wygląda sytuacja z pracownikiem, który stracił rękę wskutek używania niesprawnej maszyny. Tutaj również mamy do czynienia z zaniedbaniem przepisów BHP, a więc krąg osób ponoszących odpowiedzialność pozostaje taki sam (pracodawca, osoba kierująca pracownikami, kierownik robót oraz mistrz budowlany), jednakże nie doszło do nieumyślnego spowodowania śmierci. Znowu zatem zastosujemy art. 220 kk tym razem jednak w zbiegu z art. 156 kk ["§ 1. Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci: 1) pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, 2) innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12."] bądź art. 157 kk [§ 1. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.] w zależności od stopnia obrażeń.

Drugą możliwością jest także oparcie oskarżenia na art. 160 kk, który penalizuje narażenie na bezpośrtednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. [art. 160 kk - „Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.]


Odpowiedzialność za inne zaniedbania niż BHP.

Możliwa jest także sytuacja, w której przyczyną wypadku nie są przepisy BHP, ale inne zaniedbania, których dopuścił się kto inny niż pracodawca. W takim wypadku odpowiada osoba inna niż odpowiedzialna za BHP, np. kierownik ekipy montującej rusztowania, który wykonał je niezgodnie z DTR (dokumentacją techniczno-ruchową). Osoba taka będzie podlegała odpowiedzialności z art. 160 kk. [art. 160 kk - „Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.]

Z uwagi na to, że postępowanie dowodowe mające rozstrzygnąć czy rzeczywiście doszło do naruszenia przepisów BHP jest skomplikowane i wymaga specjalistycznej wiedzy, często zdarza się, że przystępuje do niego Państwowa Inspekcja Pracy. Wynika to z art. 10 ustawy o PIP. Ma to na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.


Odpowiedzialność cywilna

Poszkodowany lub jego rodzina mogą dochodzić naprawienia szkody od pracodawcy.

Oprócz odpowiedzialności karnej pracodawca może zostać pociągnięty także
do odpowiedzialności cywilnej na podstawie art. 415 kc i następnych. [art. 415 kc:
Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej
naprawienia.] Podstawą tej odpowiedzialności są dwie przesłanki: bezprawość czynu
i wina sprawcy. Jeśli zatem dojdzie do wypadku przy pracy, który jest wynikiem zaniedbań pracodawcy przy przestrzeganiu przepisów BHP (bezprawność czynu) i stało się to z winy sprawcy poszkodowany lub jego rodzina mogą dochodzić naprawienia szkody. To naprawienie będzie najczęściej wyrażone w kwocie pieniężnej. Jednakże odpowiedzialność pracodawcy ma charakter uzupełniający, ponieważ najpierw należy uzyskać świadczenie z ubezpieczenia wypadkowego wypłacanego przez ZUS, a dopiero w razie gdyby nie pokryło ono doznanej szkody, można dochodzić pozostałej kwoty odszkodowania od pracodawcy.

Jakiej kwoty można dochodzić? Jest to uzależnione od wielkości doznanych urazów i konsekwencji jakie ze sobą niosą. Co pewne, naprawienie szkody obejmuje wszystkie koszty poniesione w kosekwencji doznanej szkody. Będą to min.: suma potrzebna na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą - także suma potrzebna na koszty przygotowania do innego zawodu. Jeśli poszkodowany pracownik utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać odpowiedniej renty.

Odnosząc się do przytoczonych powyżej przykładów, odpowiedzialność cywilną pracodawcy będzie można wyegzekwować, przy spełnieniu powyżej przedstawionych warunków, w przypadku wydarzenia gdzie urwany element pozbawił życia robotników (Przykład 1.) jak i w przypadku kierowcy autobusu (Przykład 2.) jak i robotnika, który utracił rękę przez źle działającą maszynę (Przykład 4.) . Pracownik warsztatu samochodowego, który wpadł do kanału (Przykład 3.) nie ma już możliwości uzyskania odszkodowania, ponieważ wypadek jakiemu uległ nie był spowodowany zaniedbaniem przepisów BHP ani nie był on z winy pracodawcy. Nasz pracownik warsztatu mógłby skorzystać natomiast z ubezpieczenia wypadkowego. Więcej na ten temat w następnym artykule.


Odpowiedzialność na gruncie kodeksu pracy

W związku z zainstnieniem wypadku przy pracy pracodawca ma szereg obowiązków, którym musi zadośćuczynić. Są one określone w przepisach kodeksu pracy w rozdziale X, art. od 207 do 23715. Uchybienie tym obowiązkom może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika z art. 283 kodeksu pracy. Orzekanie w sprawach o wykroczenia zostało poddane kognicji sądów rejonowych, na podstawie wniosku złożonego przez inspektora pracy. Inspektor pracy jest w tych sprawach oskarżycielem publicznym (art. 17 § 2 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia - dalej k.p.w.). W każdej sprawie o wykroczenie wniosek może wnieść również prokurator. Może on także wstąpić do postępowania wszczętego przez inspektora pracy. Wówczas udział inspektora jest wyłączony (art. 18 k.p.w.).

W kolejnym artykule pt. Odpowiedzialność za wypadek przy pracy cz. 2 - poradnik dla pracownika i dla pracodawcy poruszone zostaną kwestie jak wyglądają postępowania w przedmiocie odpowiedzialnośc za wypadki pracownicze, na kim spoczywa ciężar dowodu, jakie środki prewencyjne może przedsięwziąć pracodawca oraz o wypłacie należności z ubezpieczenia wypadkowego z ZUS.


PODSTAWA PRAWNA:

1. Ustawa z dnia z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z dnia 2 sierpnia 1997 r.)
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.)
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U.1998.21.94 j.t.)
4. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U.2013.395 j.t.)

Artykuły tematyczne

Odpowiedzialność za wypadek przy pracy cz. 2

Poradnik dla pracownika i dla pracodawcy.W poniższym artykule, który stanowi kontynuację rozważań na temat odpowiedzialności za wypadek przy pracy, poruszone zostaną kwestie natury praktycznej dotyczące obowiązków, jakie spoczywają na pracodawc

Czytaj dalej »

ZamknijStrona używa cookies (ciasteczek). W przeglądarkach internetowych można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Zablokowanie możliwości zapisywania plików cookies może spowodować utrudnienia lub brak działania niektórych funkcji serwisu. Niedokonanie zmian ustawień przeglądarki internetowej na ustawienia blokujące zapisywanie plików cookies jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich zapisywanie.